چرا ايران براي واکسيناسيون، منتظر توليد داخل نماند؟ / ماجراي خريد 110 ميليون دوز واکسن تا قبل از مجوز برکت


ايران تا قبل از ارائه مجوز توليد برکت، حداقل 110 ميليون دوز واکسن خريده بود که قرار بود تا پايان پاييز وارد کشور شود. اين در حالي بود که طبق سند ملي واکسيناسيون، ايران تا پايان پاييز 65 ميليون دوز و تا پايان سال 120 ميليون دوز واکسن احتياج داشت.


چرا ايران براي واکسيناسيون، منتظر توليد داخل نماند؟ / ماجراي خريد 110 ميليون دوز واکسن تا قبل از مجوز برکت





مجله فارس‌پلاس؛ محمد تقي خرسندي: 


- چرا واکسن نخريديد؟


- چرا به بخش خصوصي اجازه واردات واکسن نداديد؟


- دست مافياي دارو در کار است.


- در مذاکرات وين مي‌خواستند به ما واکسن بدهند، ايران قبول نکرد.


- چرا رهبر جلوي واردات واکسن را گرفت؟


- براي جان مردم ارزش قائل نيستند.


- واکسن وارد نکردند تا واکسن برکت را بفروشند.


- .


ايراني نيستيد اگر در اين مدت چنين جمله‌هايي در شبکه‌هاي اجتماعي و رسانه‌هاي ضدانقلاب به گوش‌تان نخورده باشد؛ يک پروپاگانداي تمام‌عيار براي اينکه ثابت کنند ايران در ماجراي خريد واکسن، جان مردم را فداي مسائل سياسي و منافع اقتصادي کرده است.


در روزهايي که ميزان واردات واکسن کم بود و سرعت واکسيناسيون هم پايين، مردم عادي آنقدر نگران دريافت واکسن بودند که چنين شايعاتي به‌راحتي به جان‌شان مي‌نشست و روان‌شان را خراش مي‌داد. اما حالا که روزانه بيش از 1 ميليون دوز واکسن وارد کشور شده و تقريبا به همين ميزان نيز واکسيناسيون صورت مي‌گيرد، فرصت مناسبي است تا آن ادعاها را راستي‌آزمايي کنيم.


 


دنيا کي به واکسن رسيد؟


از روزي که کرونا آمد، واکسيناسيون عمومي به‌عنوان موثرترين راه‌حل براي مقابله با اين بيماري مطرح شد. اما تا حدود 9 ماه، اين راه‌حل در دسترس هيچ کس نبود. تمامي کشورهاي پيشرفته در موضوع بهداشت سعي داشتند هرچه سريعتر به واکسن برسند. نه‌فقط به دليل حفظ سلامت مردم، بلکه خاصيت همه‌گيري کرونا باعث مي‌شد واکسيناسيون ميلياردها نفر در جهان، براي شرکت‌هاي دارويي جذابيت اقتصادي بالايي داشته باشد.


اواخر پاييز بود که سر و صداي توليد واکسن در رسانه‌ها بلند شد. «فايزر» در 22 آذر 1399 مجوز تزريق اضطراري در آمريکا را گرفت و به فاصله يک هفته، مجوز اضطراري «مدرنا» هم صادر شد.


البته اين بدان معني نبود که اين واکسن‌ها اولين واکسن‌هاي کرونا باشند. چين سه ماه و نيم قبل 3 واکسن خود را معرفي و به آنها مجوز مصرف اضطراري داده بود: «سينوواک»، «سينوفارم» و «کانويدسيا».[1] اما نه چين تمايل چنداني به افشاي اطلاعات در اين مورد داشت و نه رسانه‌هاي غالب بر جهان تمايلي به انتشار موفقيت‌هاي کشورهاي شرقي. براي همين تعجب نکنيد که چرا تا امروز، نام اولين واکسن چين، يعني کانويدسيا (Convidecia) اصلا به گوش‌تان نخورده است. اين واکسن در 27 مرداد 1399 مجوز مصرف اضطراري در چين را گرفته بود؛ يعني 4 ماه پيش از فايزر.[2]



واکسن‌هاي چين و روسيه از مرداد 1399 مجوز گرفتند و واکسن هاي آمريکايي از آذر


ماجرا وقتي جالب‌تر مي‌شود که بدانيد حتي واکسن‌هاي چيني هم نخستين واکسن‌هاي جهان نبودند. «اسپوتنيک5» روسي حدود يک هفته قبل از چين و در 21 مرداد 1399 مجوز مصرف اضطراري گرفته بود[3] اما باز هم جريان غالب رسانه‌اي تمايلي به مانور تبليغاتي روي آن نداشت. اينطور بود که «فايزر» در اذهان بسياري از مردم به‌عنوان اولين واکسن کرونا شناخته شد.


با ورود فايزر و مدرنا به بازار آمريکا در اواخر آذر 99، به‌تدريج پاي واکسن‌هاي ديگر هم به رسانه‌ها باز و رقابت برندها آغاز شد. چين در 9 دي به «سينوفارم» مجوز استفاده کامل داد؛ يعني دقيقا همان روزي که واکسن «برکت» ايران هم وارد فاز کارآزمايي باليني شد. روز بعد، مجوز مصرف اضطراري «آسترازنکا» در انگلستان صادر شد. «بهارات» در 14 دي از هند و «آسترازنکا» در 10 بهمن از اتحاديه اروپا مجوز تزريق اضطراري گرفتند. در 18 بهمن «سينوواک» و حدود يک ماه بعد هم «کانويدسيا» و «سينوفارم ووهان» در چين مجوز تزريق کامل گرفتند.



واکسن‌هاي چيني 6 ماه زودتر از واکسن آمريکايي مجوز کامل تزريق گرفتند


در زمستان 99 چين به 4 واکسن خود مجوز کامل تزريق داده بود، در حالي که همه واکسن‌هاي ديگر دنيا فقط مجوز تزريق اضطراري داشتند و 6 ماه بعد، فايزر آمريکا هم توانست به اين مجوز دست يابد.


رقابت بعدي در کسب مجوز سازمان جهاني بهداشت بود. کاربرد اين مجوز، بيشتر براي کشورهايي است که توانمندي تکنولوژيک تاييد کيفي واکسن‌ها را ندارند وگرنه اغلب کشورهاي پيشرفته براساس مجوز سازمان غذا و دارو (يا سازمان مشابه) کشور خود عمل مي‌کنند. فايزر در 12 دي اولين واکسني بود که مجوز اين سازمان را گرفت. بهارات و آسترازنکا واکسن‌هاي بعدي بودند که اواخر بهمن توانستند به اين مجوز برسند. «جانسون اند جانسون» هم در اسفند مجوز اضطراري خودش را هم از آمريکا و هم از سازمان جهاني بهداشت دريافت کرد.



سازمان جهاني بهداشت، واکسن‌هاي آمريکايي را خيلي زودتر از نمونه‌هاي چيني تاييد کرد


بدين ترتيب بود که زمستان 99 پر شد از اخبار مجوز گرفتن واکسن‌ها، و مردم دنيا هم به شکست کرونا از طريق واکسيناسيون اميدوار شدند.


 


چقدر واکسن لازم داشتيم؟


ايران هم مثل تمام کشورهاي دنيا، چشم به راه واکسن بود. اين بود که در جلسات متعدد ستاد کرونا، «سند ملي واکسيناسيون» به بررسي گذاشته شد و در 20 دي 1399 به تصويب رسيد. اين سند مشخص مي‌کرد که چه افرادي در اولويت واکسيناسيون هستند و در آن تاکيد شده بود که براي اين کار از واکسن خارجي و داخلي استفاده شود.[4] درواقع، اين اصل در اين سند مورد تاکيد قرار گرفته بود که «بهترين واکسن، اولين واکسن است.»


جالب آن که تصويب اين سند، فقط يک روز پس از سخنراني مقام معظم رهبري بود که ورود واکسن‌هاي توليد شده در خاک 3 کشور آمريکا، انگليس و فرانسه را به دليل سوابق نامطلوب قبلي‌شان ممنوع کرده بودند. يعني باوجود تبليغات رسانه‌هاي ضدانقلاب مبني بر «ممنوعيت ورود واکسن» توسط رهبر انقلاب، سند ملي واکسيناسيون با يک روز فاصله تاکيد مي‌کرد که تا زمان توليد انبوه واکسن ايراني بايد از واکسن خارجي براي واکسيناسيون افراد استفاده کرد.



سند ملي واکسيناسيون، ميزان نياز ايران به واکسن‌ها را هم مشخص مي‌کرد


 


طبق اين سند، بايد حدود 60 ميليون نفر از مردم تا پايان سال 1400 واکسينه مي‌شدند. از آنجا که اغلب واکسن‌ها در 2 دوز تعريف شده بودند، ايران به 120 ميليون دوز واکسن احتياج داشت. برنامه زمان‌بندي واکسيناسيون هم مشخص شده بود:


تا قبل از نوروز 1400 بايد افراد آسيب‌پذير و کادر درمان که مستقيما با بيماري کرونا مواجه بودند واکسن دريافت مي‌کردند که تعداد آن‌ها يک ميليون و سيصد هزار نفر تخمين زده شده بود. از فروردين تا تير حدود 12 ميليون نفر از سالمندان بالاي 65 سال و تمامي افراد داراي بيماري زمينه‌اي واکسينه مي‌شدند. فاز سوم مربوط به مراکز پرتجمع مي‌شد و قرار بود از مرداد تا آذر به حدود 19 ميليون نفر واکسن تزريق شود. و زمستان 1400 هم واکسيناسيون عمومي صورت مي‌گرفت که 27.7 ميليون نفر باقيمانده نيز واکسينه مي‌شدند.[5]



طبق سند ملي واکسيناسيون، مردم ايران بايد تا پايان سال 1400 واکسينه شوند


 


چقدر واکسن خريديم؟


از اواسط پاييز 99 که زمزمه‌هاي صدور مجوز واکسن‌ها قوت گرفت، ايران هم مذاکرات جدي خود را براي خريد واکسن آغاز کرد.[6] تا پيش از آن، اغلب واکسن‌ها در مرحله کارآزمايي باليني بودند و توليدکنندگان مي‌گفتند کساني را در اولويت خريد قرار مي‌دهند که اولا کشورشان در مرحله کارآزمايي باليني واکسن شرکت کرده باشد و ثانيا چند ميليون دوز واکسن (تاييد نشده) را پيش‌خريد کرده و هزينه آن را پرداخت کنند. اما سياست ايران اين بود که از تبديل شدن به موش آزمايشگاهي واکسن‌سازها خودداري کند. واکسن‌ها فقط پس از ارائه سند فني معتبر (CTD: Common Technical Document) و تاييد آن توسط ايران مي‌توانستند وارد کشور شوند.



در اين باره بخوانيد:


چرا واکسن کرونا را دير وارد کرديم؟ / رمزگشايي از وعده 18 ميليون دوز واکسن چيني



 


با صدور مجوز واکسن‌ها، اولين و مطمئن‌ترين جايي که مي‌شد از آن واکسن خريد، «کواکس» بود. ايران تحت تحريم‌هاي شديد آمريکا قرار داشت و کواکس برنامه اي جهاني بود براي تضمين دسترسي همه کشورها به واکسن. به‌عبارتي، همه مي‌دانستند که با ورود واکسن به بازار، مساله انحصار و احتکار واکسن توسط کشورهاي ثروتمند جدي خواهد شد. از طرفي، کرونا يک بيماري شديدا مسري بود که تنها راه رهايي از آن، واکسيناسيون همه مردم دنيا ارزيابي شده بود. پس سبد کواکس تشکيل شد تا با دريافت بخشي از واکسن‌هاي توليد شده در نقاط مختلف جهان، امکان دسترسي همه مردم دنيا را به واکسن تامين کند.


ايران در دي‌ماه 16.8 ميليون دوز واکسن از کواکس خريد و عليرغم همه مشکلات تحريم و سختي‌هاي جابجايي پول، مبلغ آن را هم واريز کرد.[7] کواکس متعهد شده بود که 4.2 ميليون دوز از اين واکسن را تا آخر فوريه (10 اسفند) به ايران برساند.[8] طبق سند ملي واکسيناسيون، ايران تا پايان 1399 به 2.6 ميليون دوز واکسن احتياج داشت و با اين حساب، فاز اول واکسيناسيون، بدون هيچ مشکلي انجام مي‌شد. با اين حال، ايران به اين واکسن‌ها بسنده نکرد.


به فاصله يک ماه از خريد کواکس‌، ايران در 16 بهمن خبر از خريد 2 ميليون دوز واکسن اسپوتنيک5 روسيه را داد. قرار بود اين واکسن‌ها هم تا پيش از نوروز وارد کشور شود.[9] در 26 فروردين 1400 قرارداد ديگري نيز با روسيه بسته شد: واردات 60 ميليون دوز واکسن با وعده تحويل از خرداد تا آذر.[10]
خريد بعدي ايران از هند و در اسفند ماه بود. يک شرکت خصوصي که به‌نوعي نماينده «بهارات» در ايران محسوب مي‌شد، قرارداد خريد 2 ميليون دوز واکسن را امضا کرد و بلافاصله مبلغ 500 هزار دوز آن را نيز پرداخت کرد. بهارات قرار بود در بهار به ايران برسد.[11]


چين يکي از بزرگترين صادرکنندگان واکسن بود که بخش عمده‌اي از نياز دنيا را تامين مي‌کرد. مذاکرات با چين هم از آذرماه جريان داشت[12] و در نهايت در بهار به قرارداد خريد 30 ميليون دوز واکسن ختم شد؛ 10 ميليون دوز در بهار 1400 و مابقي تا پايان پاييز.[13]



ايران منتظر توليد واکسن داخلي نماند و تا بهار 1400 بيش از 110 ميليون دوز واکسن خريد


به اين ترتيب، ايران تا قبل از ارائه مجوز توليد واکسن داخلي (24 خرداد 1400)، قرارداد خريد حداقل 110 ميليون دوز واکسن را بسته بود که قرار بود به تدريج تا پايان پاييز (پايان سال 2021 ميلادي) وارد کشور شود. اين در حالي بود که طبق سند ملي واکسيناسيون، ايران تا پايان پاييز 65 ميليون دوز و تا پايان سال 120 ميليون دوز واکسن احتياج داشت.


 


 


واکسن‌ها چه شد؟


با خريد 110 ميليون دوز واکسن، عملا ايران بايد در امر واکسيناسيون با هيچ مشکلي مواجه نمي‌شد. اما چرا تا ماه‌ها سرعت واکسيناسيون پايين بود. نگاهي بيندازيم به عاقبت واکسن‌ها.


کواکس اولين فروشنده واکسن به ايران بود: 16.8 ميليون دوز. قرار بود کشورهاي توليدکننده، واکسن‌هاي خود را به کواکس بدهند تا ميان ساير کشورها توزيع شود. اما در عمل، بسياري از کشورها به دليل درگيري داخلي با سويه‌هاي جديد کرونا، از اين کار خودداري کردند. از طرف ديگر، تقريبا هيچکدام از واکسن‌سازها هم نتوانستند به تعهدات خود عمل کنند و توليد، بسيار پايين‌تر از پيش‌بيني اوليه بود. اينچنين بود که کواکس عملا در انجام تعهداتش به همه کشورها با مشکل مواجه شد. در ايران، مشکل ديگري هم وجود داشت. تحريم‌هاي آمريکا هم مانع نقل و انتقال پول مي‌شد و هم شرکت‌هاي توليدکننده را مي‌ترساند که محصول خود را به ايران بفرستند.[14] اينگونه بود که تا پايان سال 99 حتي يک واکسن از تعهد 4.2 ميليون دوزي کواکس به ايران نرسيد. در فروردين و ارديبهشت نيز فقط 2.1 ميليون دوز واکسن به ايران رسيد و باز هم وقفه در کار افتاد.


بزرگترين قرارداد ايران با روسيه بود. يکي 2 ميليون و ديگري 60 ميليون دوز اسپوتنيک. روسيه البته بيش از يک ميليارد دوز واکسن را به 20 کشور پيش‌فروش کرده بود اما عليرغم سرمايه‌گذاري‌هاي متعدد براي توليد واکسن در کشورهاي مختلف (ازجمله ايران) عملا نتوانست ظرفيت توليد خود را سريع بالا ببرد. تا قبل از سال 99 فقط 300 هزار دوز از قرارداد اول وارد کشور شد و در بهار هم 600 هزار دوز. از قرارداد بزرگ 60 ميليون دوزي هم که بايد از خرداد آغاز مي‌شد، تا امروز هيچ واکسني وارد کشور نشده.


قرارداد بزرگ بعدي، با چين بود. اما حتي چين هم براي صادرات واکسن به ايران، با مشکل تحريم‌هاي آمريکا مواجه شد. در نهايت، طرفين به اين نتيجه رسيدند که واکسن چيني بدون نام بردن از نام کشور و شرکت توليدکننده، از طريق واسطه صليب سرخ تحويل هلال احمر ايران شود تا خطر تحريم کاهش پيدا کند. با اين وجود، فقط 3 ميليون دوز از تعهد 10 ميليوني چين در بهار محقق شد.



طبق قراردادها بايد تا پايان خرداد 30.8 ميليون دوز واکسن به ايران برسد اما کمتر از 7 ميليون دوز رسيد


 


هند هم از همان ابتدا آب پاکي را روي دست ايران ريخت. پس از ارسال اولين محموله 125هزار دوزي واکسن بهارات در اسفند، دادستاني هند به بهانه اولويت واکسيناسيون داخلي، مانع ارسال مابقي واکسن‌ها شد.[15]


 


مجموع مشکلات باعث شد که تا نوروز 1400 از 6.2 ميليون دوز واکسن خريداري شده کمتر از 700 هزار دوز وارد کشور شود و واردات بهار که قرار بود از 24 ميليون دوز فراتر رود نيز کمتر از 6 ميليون دوز باشد. در حالي که ايران طبق سند ملي واکسيناسيون به 2.6 ميليون دوز واکسن تا قبل از سال جديد و حدود 18 ميليون دوز واکسن در بهار احتياج داشت و اگر به قراردادها عمل مي‌شد، همه چيز طبق برنامه پيش مي‌رفت.


 


چرا ورق برگشت؟


در 24 خرداد 1400 ايران مجوزتوليد و تزريق اضطراري واکسن «برکت» را صادر کرد. آمريکا که در دي ماه به فاصله 2 هفته از موفقيت اوليه برکت، اين شرکت را تحريم کرده بود، اين بار در کمتر از 3 روز تحريم واکسن را برداشت. اين درحالي بود که آمريکا هميشه ادعا مي‌کرد اقلام دارويي را تحريم نکرده و ايران مشکلي براي خريد دارو ندارد.[16]


درواقع، با توجه به خطوط توليدي که در آستانه بهره‌برداري قرار داشت، عملا تحريم ديگر هيچ معنايي نداشت به جز شکست مفتضحانه دولت آمريکا در فشار به مردم ايران. شواهد ميداني در آن تاريخ نشان مي‌داد که اين خطوط در زمان مقرر به بهره‌برداري مي‌رسد و توليد واکسن داخلي موجب تامين نياز کشور خواهد شد. آمريکا هم به‌خوبي از اين موضوع مطلع بود، لذا تحريم‌ها صرفا مانع بهره‌مندي شرکت‌هاي خارجي از بازار ايران مي‌شد و اعترض آنها را در پي داشت.


برکت هرچند به‌دليل تحريم‌ها با مشکل مواجه شد و نتوانست خطوط 2 و 3 خود را به‌موقع به بهره‌برداري برساند اما تا امروز تنها از يک خط خود بيش از 10 ميليون دوز واکسن توليد کرده. خط دوم اين واکسن هم با ظرفيت توليد 6 تا 8 ميليون دوز، از نيمه دوم شهريور به بهره‌برداري رسيده و خط سوم نيز در مراحل پاياني بهره‌برداري است. واکسن‌هاي پاستور و فخرا هم مجوز توليد گرفته‌اند و واکسن‌هاي ديگر ايراني هم در راهند.


به اين ترتيب بود که واردات واکسن از ابتداي تابستان سرعت گرفت. در تيرماه به اندازه تمام 5 ماه قبل از آن واکسن وارد شد. و در مردادماه، ميزان واردات واکسن 2 برابر شد. اما ماجراي شهريور فرق مي‌کرد.



دولت جديد به‌جاي اميد بستن به احياي برجام، وارد مذاکره مستقيم شد و واردات را شدت بخشيد


تغيير دولت، سرعت واردات را بيشتر کرد. دولت جديد، به جاي آنکه با روياي مذاکرات برجامي و آرزوي رفع تحريم، در انتظار ورود واکسن‌هاي خريداري شده بنشيند، مذاکره مستقيم با کشورها را در دستور کار خود قرار داد. کواکس بعد از 3 ماه و نيم، به تعهداتش برگشت و بيش از 5.6 ميليون دوز واکسن تحويل ايران داد. چين هم تمام تعهدات 30 ميليون دوزي خود را تا نيمه اول شهريور به پايان رساند و حدود 7 ميليون دوز اضافه نيز تحويل ايران داده و صادرات ميليون ها دوز ديگر را هم در دستور کار قرار داد.[17]


توليد برکت، البته برکت ديگري هم داشت. قيمت واکسن‌هاي چيني که عمده واکسن‌هاي وارداتي را تشکيل مي‌دهد، از 15.5 يورو به 8 يورو کاهش پيدا کرد.[18] باتوجه به واردات حدود 35 ميليون دوز واکسن چيني در تابستان، مي‌توان حدس زد که تاکنون حدود 200 ميليون يورو صرفه‌جويي در واردات واکسن صورت گرفته است. اين درحالي است که کل سرمايه‌گذاري برکت 160 ميليون دلار بوده است.


حالا به طور متوسط، روزانه بيش از 1 ميليون دوز واکسن وارد کشور و تقريبا همين مقدار نيز تزريق مي‌شود. به زودي توليد روزانه واکسن داخلي نيز به مرز يک ميليون دوز مي‌رسد و پيش بيني شده که تا دهه فجر، همه مردم واکسينه شوند.


 


منابع:


[1] https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-china-vaccines-idUSKBN25O0Z3


[2] https://per.euronews.com/2020/08/17/chinese-coronavirus-vaccine-cansino-biologics-ad5-ncov-registered


[3] https://www.france24.com/en/20200811-putin-says-russia-first-to-approve-a-covid-19-vaccine-dubbed-sputnik-v


[4] https://www.bbc.com/persian/55600004


[5] https://www.president.ir/fa/119067


[6] https://www.bbc.com/persian/iran-55267670


[7] https://www.irna.ir/news/84175192


[8] https://www.bbc.com/persian/iran-55922905


[9] https://per.euronews.com/2021/02/05/iran-imports-2-milion-doses-of-sputniv-cv-vaccin-from-russia


[10] https://www.irna.ir/news/84296652


[11] https://www.irna.ir/news/84265810


[12] https://www.dw.com/fa-ir/a-56105908


[13] https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/170589


[14] https://ir.sputniknews.com/iran/202104217760331


[15] https://www.irna.ir/news/84289766


[16] https://www.bbc.com/persian/iran-57521766


[17] https://www.mizan.news/fa/news/757467


[18] https://www.irna.ir/news/84450367




مشخصات

تبلیغات

محل تبلیغات شما

آخرین مطالب این وبلاگ

آخرین ارسال ها

آخرین جستجو ها

Jessica faucetinstant winners ويزاي هنگ کنگ-ويزاي تايوان-تور نمايشگاهي John ديجيکالاها Heather ترفند بازي انفجار فروش محصولات گرنداستريم